Haydi Manileselim!

1. Manileselim?

Manilesmek demek aninda uydurulan ölcülü kafiyeli sözlerle, karsilikli türkü söyleyerek anlasmak, ölcüsmek demektir (benim tarifim).

2. Maninin yapisi

Mani genellikle bir dörtlükten olusur.

En yaygin ölcü 4+3 yada 3+4 hece ölcüsüdür. Ornegin "yazi yazdim tahtaya" 4+3 ölcülüdür. "okurum yazi bilmem" ise 3+4 ölcülüdür.

En yaygin kafiyeleme a-a-b-a düzeninde olur. Dört satirdan sadece ücüncüsü öbürleriyle ayni seslerle bitmez.

Ilk iki satir bir durumu anlatir.

Son iki satir igneyi batirir yada tasi gedigine koyar.

Bir de manilerde sözü gecen vede birbiriyle hic alakasi yokmus gibi görünen seylerin Young'un arketip teorisi temelinde islevleri oldugu var ama o konuyu bir iyi bilen irdeleyip sunarsa cok memnun olurum, ve de suraciga eklemeyi kesinlikle düsünebilirim.

3. Mani gelenekleri

Mani+türkü : bir kisi manisini uzun hava tarzi söyler, sonunu ritmik bir nakarat turkusune baglar, nakarata herkes katilir, Nakaratin sonunda bir sonraki maniciye söz hakki devredilir. Bir sonraki manicinin kim olacagi ya atilan mani birine atildigi icin cevap hakki göz onune alinarak, yada ilk isaret edene ya da bir bas manicinin takdirine birakarak karar verilir.

Asik atismasi: Iki asik karsilikli atisirlar, manilerinin sözleri, melodisi, ritmik yada uzun havamsi mi olacagina her asik kendi karar verir. Asik genellikle baglamasiyla kendi manisine kendisi eslik eder.

Dudak degmez asik atismasi: Asiklarin bu isin uzmanlari olduklarini daha da iyi belli eden bir manilesme sekli. Ust dudakla alt dudak arasina toplu igne gerdirilir. Sirasi gelen asik manisini igne dudaginda iken soyler. Maninin hatasiz olabilmesi icin dudaklarin birbirine degmesini gerektiren sesler (yani icinde m,b,p, vs.. harfleri olan kelimeler) kullanilmamasi gerekir. Bu paragrafda 20 den fazla boyle ses var!

Hoyrat gelenegi: Uzun hava olarak söylenir, Dört satirin dördüde ayni kafiyeli olur. Ara müzigi ritmik olabilir. Urfa Kerkük yörelerinin hoyratlarini duymus olabilirsiniz.

Halaybasinin beyit atmasi: Siralanarak dans edilen her dansda olabilir. Dansin uydugu melodi uygunsa ornegin bas dansci soyler, digerleri tekrarlar. Calgi varsa mani söylenirken seslerini kisarlar yada susarlar.

Tarla isinde turku yakma : Tarla isleri genelde kafadan cok vücut yorduklarindan calisanlar zamani kafayi calistiran islere harcama egiliminde olurlar. Birisi söyler öburleri dinler. Sonra bir digeri söyler kalanlar dinler. Asik atismasina benzer ama dogal olarak calgi olmaz.

Tarih atma: Osmanli edebiyatinin bir urunudur. Güzel, animsanmaya deger bir dörtlukle önemli bir olayin ne zaman oldugu ve kimlerin karistigi tesbit edilir.

Email ile manilesme: gun boyunca baska isler arasinda devam ettirilebilir. Maillesmeye katilanlar arasinda kalir, bir kopyasi herkese gitmis olur.

Bu da bu sayfanin duzeni: Web de maniler, Gonderenin email duzeni olmasi gerekmez, gonderen anonim olabilir, asagidaki form icine maninizi yazarsiniz, o bana email olarak gelir, ben de ilk firsatta verilmisse isim ve tarih belirterek maniler dizisine eklerim, herkes okuyabilir. Su anda benim muzik kayit etme olanagim yok, waw/ra/mp3 kaydedip gönderen olursa disklerdeki yer durumuna göre onuda listeye koyabilirim. Kendi web sayfanizdaki bir waw/ra/mp3 file'ina bakan URL gönderirseniz yer sorununu bana yüklememis olursunuz. Birazcik tedbirli olup ilimli bir sansür uygulamama umarim egri bakilmaz.

4. Manilesmek muhabbet demektir

Bir seyi mani ile söylemek, kuru söz ile söylemekten biraz daha fazla emek ve özen gerektirir.

Biraz mani dinlemis olanlarin, özellikle mani yakmayi kendileri denemis olanlarin gözünde basarili bir maniyle basarisiz bir mani arasinda karli daglar olur.

Basarili bir mani kolay hatirlanir, kolay kolay unultulmaz. Maninin mesaji daha genis kitlelere ulasabilir.

Mani karsilikli olur. Dinleyicilerin de dikkatini gerektirir. Degilmi ya "ya biri bana tas atarsa?"; mani ertesindeki nakarat bitmeden cevabi kafiyesi, ölcüsü, resimlemesi, tasi, gedigi, ignesi, cuvaldizi ile hazirlayip gereken melodiye yatirip dinlenir bir sekilde icra etmek tam uyanik olmayi gerektirir.

En acimasiz elestiri bile tatli bir mani kiliginda yutulur hale gelir.

Maniler böylece kisiler arasi celiskilerin onlenmesi, varsa aciga cikmasi, degisik bakis acilarindan irdelenmesi, mantiktan,hukuktan cok hislere yonelik bir yaklasimla yogrulmasi, cozumlenmesine sebep olabilirler.

Gözlemler basarili bir mani kiliginda daha deger kazanir.

Övgüler basarili bir mani kiliginda daha deger kazanir.

Kisacasi: Mani de bir sanat dalidir, sanatin toplumdaki islevlerini kendi capinda sürdürebilir.

5. Manilesmek kolaydir!

Radyo televizyon oncesi zamanlarda herkes türkü yakarmis. Turku yakamayana zavalli kafasi calismiyor diye acinirmis.

Eski destanlarin cogunun gunumuze gelebilmesini mani benzeri bir bicimde nesilden nesile aktarilmasina borcluyuz.

Eski zaman manicilerinin elinde bugunkulerin elindeki olanaklar yoktu; okuma yazma bilmiyorlardi, duyabildikleri mani sayisi kisitliydi, tam animsiyamadiklarini yeniden bulmak zordu, kullandiklari dil, kelime hazineleri egitim surecleri geregi kisitliydi vs.. Ama genede becermisler degilmi?

6. Biriki teknik not

Maninizi duzerken once son iki satiri duzun. Maninin anlam agirliginin bu iki satirda olmasi gerekir. Kafiye sorunu daha azdir.

Duzeni (hece sayisini) tutturmanin en kolay yolu maninizi iyi bildiginiz bir turkunun ezgisiyle dusunmektir. Ölcusu turkunun sozune benzemeyen mani ezgiye uymaz. Ezgiye yatiyorsa olcusu de uygundur.

Ilk iki satirdaki tasvir-/resimleme-/gözlemleme-yi kavram yuku agir, somut varligi olan, ve anlam degeri maninin esprisine uygun seylerden soz ederek kurabilirsiniz.