| O KARARDA NEY | PIYANODAKI ADI (*) | NOTA ADI (*) | |
| DAVUT | RE | D | NEVA |
| SAH | MI | E | HÜSEYNI |
| MANSUR | FA | F | EVIC# IRAK# ACEMASIRAN |
| SOL | G | RAST GERDANIYE | |
| KIZ | LA | A | DÜGAH MUHAYYER |
| MÜSTAHZEM | SI | H | SEGAH PUSELIK NIGAH |
| SÜPÜRDE | DO | C | CARGAH |
| BOLAHENK | RE | D | NEVA |
| BIR OKTAV ÜSTÜ | NISFIYE | ||
| ARA SESLER | MABEYN | ||
| BOLAHENK BOY=53.8 | 7,7 10,0 12,2 16,2 18,4 20,4 26,7 | ||
| SAZ SAP=100,00 | 17,77 25,02 40,00 53,33 58,71 70,81 80,00 88,88 92,81 Alt esik 160 | ||
.--------- NOTA A=LA=NEVA/DUGAH, ..
/ .------ NEFES YÖNÜ \: NORMAL, -:YAKIN AÇI, DAHA DÜZ ÜFLEME (KALIN SES), |:UZAK AÇI, DAHA YANDAN ÜFLEME (INCE SES)
/ / .--- NEFES SIDDETI 1: EN KALIN SESLER, 2,3,4,5: DAHA YUKSEK SESLER (AYNI DELIKTEN HARMONIKLER)
/ / / .- PARMAKLAR . : KAPALI, C : YARI AÇIK, O : AÇIK b:basparmak, i:isaret parmagi, o:orta parmak, y:yüzük parmagi
/ / / / ||| ||| .-- FREKANS Herz ..
. . . b ioy ioy / .--- Boyu 53.8cm olan bolahenk neyin deliklerinin yerleri (Hz degerleri kiz ney icin)
| | | | ||| ||| | | Bu ölcumleri PVC su borusu uzerine delik acip deneyebilirsiniz.
v v v v vvv vvv v v
A \ 1 . ... ... 440Hz 0.0cm Butun delikler kapali, olagan yan acidan uflenen en sicak nefesle
B \ 1 . ... ..O 495Hz 7.7cm Bir tek alt elin yuzuk parmagi acik
\ 1 . ... .OO 523Hz 10.0cm Alttan iki parmak acik
C \ 1 . ... O.O 554Hz 12.2cm Alt elin isaret ve yuzuk parmagi acik, orta parmak tutuyor
D \ 1 . ..O O.O 587Hz 16.2cm Ust elin yuzuk parmagi, alt elin isaret ve yuzuk parmagi acik
\ 1 . .OO O.O 622Hz 18.4cm Ust elin alttan iki parmagi, alt elin isaret ve yuzuk parmagi acik
E \ 1 . O.O O.O 660Hz 20.4cm Her iki elin isaret ve yuzuk parmaklari acik
F - 1 O .O. O.O 695Hz 26.7cm Bas parmak deligi acik, ust isaret KAPALI, ufleme dudagi alt el tarafina bukerek, yani daha karsidan
G | 1 O OO. O.O 782Hz Üst elin yalniz yuzuk kapali, ufleme dudagi üst el tarafina bukerek, yani daha yandan, girisi daha acarak
A \ 2 . ... ... 880Hz Bütün delikler kapali ama nefes bir ölcü daha siddetli
B \ 2 . ... ..O
C \ 2 . ... O.O
D \ 2 . ..O O.O 1174Hz
E \ 3 . ... ... 1320Hz Alternatif: \ 2 . O.O O.O
F \ 3 . ... ..O
G \ 3 . ... O.O
A \ 4 . ... ... 1760Hz Alternatif: \ 3 . ..O O.O
B \ 4 . ... ..O Alternatif: \ 3 . O.O O.O
C \ 4 . ... O.O
D \ 4 . ..O O.O 2348Hz
E \ 4 . O.O O.O 2640Hz
F \ 5 . ... O.O
G \ 5 . ..O O.O <-- Bu en son üc sesi
A \ 5 . O.O O.O 3520Hz <-- her ney cikaramaz,
B \ 6 . ..O O.O <-- en üst bogum deliginin dar olmasi gerekir
Neyin delik yerleri dogruysa alternatifler birbirine estir, ayni sesi verir.
\ 1 O ... ... sesi (tek basparmak acik) ney ters uctan üflenince de ayni sesi verir
HICAZ MAKAMI
A \ 1 . ... ... 440Hz Butun delikler kapali, olagan yan acidan uflenen en sicak nefesle
B \ 1 . ... ..O 495Hz Bir tek alt elin yuzuk parmagi acik
C \ 1 . ... C.O 554Hz Alt elin yuzuk parmagi acik, alt orta parmak tutuyor, alt isaret parmagi YARI ACIK
Dd \ 1 . .O. O.O 622Hz Ust elin orta parmagi, alt elin isaret ve yuzuk parmaklari acik
E \ 1 . OO. O.O 660Hz Ust elin isaret ve orta parmaklari, alt elin isaret ve yuzuk parmaklari acik
F - 1 O .O. O.O 695Hz Bas parmak deligi acik, ust isaret KAPALI, ufleme dudagi alt el tarafina bukerek, yani daha karsidan
G | 1 O OO. O.O 782Hz Üst elin yalniz yuzuk kapali, ufleme dudagi üst el tarafina bukerek, yani daha yandan, girisi daha acarak
A \ 2 . ... ... 880Hz Bütün delikler kapali ama nefes bir ölcü daha siddetli
B \ 2 . ... ..O
C \ 2 . ... C.O
D \ 2 . .O. O.O
E \ 3 . ... ... 1320Hz Alternatif: \ 2 . O.O O.O
F \ 3 . ... ..O
G \ 3 . ... .OO
A \ 4 . ... ... 1760Hz Alternatif: \ 3 . ..O O.O
Bu tabloya benzer bir tabloyu Ingilizce olarak iran neyi (disler arasinda calinir) icin
http://members.shaw.ca/persianney/ adresinde bulabilirsiniz.
O sayfadan esinlenip ben de yukardaki tabloyu ingilizce olarak yeniden kurdum.
Bu yeni sayfayi kurarken herhangi bir karardaki neyin herhangi bir makamdaki parmak düzenini
kolayca ekleyebilecek sekilde bir belge düzeni kurdum.
- Neyler ve makamlari tarif etmek icin soyle bir XML sentaksi ('syntax'=gramer kurallari) kurdum.
- Neyler ve makamlar birbirinden bagimsiz olarak XML ile suraya ekleniyor
- sonuc su xsl belgesi ile isleniyor
Sonuc olarak ortaya cikan belge bir web sayfasi. Burada renkli, detayli ama basit bir tabloda iki cok
kullanilan ney (kiz ve bolahenk) uzerinde iki cok kullanilan makamin (huseyni ve hicaz) hangi
parmaklarla nasil cikarildiklarini gosterdim. Nota adlari, frekanslari, ney boyutlari ve deliklerin
ney uzerindeki yerleri, ufleme siddeti ve ufleme acisi sayfa duzeninin basit kalmasi icin ilk
bakista hepsini gostermedim, tiklayacakmis gibi yapip uzerinde bekleyince ortaya cikiyorlar.
Gorunen ve sonradan cikan bilgilerde kucuk yanlislar olabilir; baska makamlar, baska neyler de
olsaydi denilebilir; bu eksikler sadece XML belgesini degistirerek / zenginlestirerek duzeltilebilir.
Katkilarinizi beklerim.
| TEMEL | MAKAM | AYAK | TÜRKÜ | SARKI | KARAR |
| B | HICAZ | GARIP | ASKIN BENI | LA | |
| B | USAK | GÜLDÜRGÜL | |||
| ACEMKÜRDI | MESELER GÜVERSIN | ||||
| SEGAH | URFA | ESREF | |||
| EVIC | MISKET | ||||
| B | NIHAVENT | KATIP | SOL | ||
| B | PUSELIK | LA | |||
| SABA | |||||
| B | NIKRIZ | ||||
| HÜZZAM | |||||
| B | KÜRDI | ||||
| B | HÜSEYNI | ||||
| B | KARCIGAR | ||||
| B | HICAZ HÜMAYUN | ||||
| B | ZIRGÜLE | ||||
| B | SEHNAZ | ||||
| B | RAST | ||||
| B | CARGAH | ||||
| ÖLCÜ ADI | DETAY | 1. MERTEBE | 2. MERTEBE |
| NIM SOFYAN | 2/4 | 2/8 | |
| SEMAI | 3/4 | 3/8 | |
| SOFYAN | 4/4 | 4/8 | |
| TÜRK AKSAGI | 5/4 | 5/8 | |
| YÖRÜK SEMAI | 6/4 | 6/8 | |
| DEVRI HINDI | 7/4 | 7/8 | |
| DÜYAK | 8/4 | 8/8 | |
| KATAKOFTI MUAZZEME | 323 | 8/4 | 8/8 |
| AKSAK | 9/4 | 9/8 | |
| AKSAK SEMAI | 322 DÜM TEKE DÜM TEK TEK | 10/4 | 10/8 |
| CURCUNA | DÜM TEKAA DÜM TEK TEK | 10/4 | 10/8 |
TAMPERE SISTEMLER VE ARALIK FREKANSLARI
| BATI | ORTA DOGU | DOGAL | |||||||
| NOTA ISMI | ORAN | 440-> | ORAN | 440-> | ORAN | 440-> | NOTA ISMI | ||
| LA | 2^(0/12) | 440,00 | 2^(00/53) | 440,00 | (2^0)/(3^0) | 440,00 | LA | ||
| SIB | 2^(1/12) | 466,16 | 2^(04/53) | 463,63 | (2^8)/(3^5) | 463,54 | SIB | ||
| SI | 2^(2/12) | 493,88 | 2^(09/53) | 494,96 | (3^2)/(2^3) | 495,00 | SI | ||
| DO | 2^(3/12) | 523,25 | 2^(13/53) | 521,54 | (2^5)/(3^3) | 521,48 | DO | ||
| DOD | 2^(4/12) | 554,37 | 2^(18/53) | 556,79 | (3^4)/(2^6) | 556,88 | DOD | ||
| RE | 2^(5/12) | 587,33 | 2^(22/53) | 586,69 | (2^2)/(3^1) | 586,67 | RE | ||
| MIB | 2^(6/12) | 622,25 | 2^(26/53) | 618,20 | (2^10)/(3^6) | 618,05 | MIB | ||
| MI | 2^(7/12) | 659,26 | 2^(31/53) | 659,97 | (3^1)/(2^1) | 660,00 | MI | ||
| FA | 2^(8/12) | 698,46 | 2^(35/53) | 695,42 | (2^7)/(3^4) | 695,31 | FA | ||
| FAD | 2^(9/12) | 739,99 | 2^(40/53) | 742,41 | (3^3)/(2^4) | 742,50 | FAD | ||
| SOL | 2^(10/12) | 783,99 | 2^(44/53) | 782,28 | (2^4)/(3^2) | 782,22 | SOL | ||
| SOLD | 2^(11/12) | 830,61 | 2^(49/53) | 835,15 | (3^5)/(2^7) | 835,31 | SOLD | ||
| LA | 2^(12/12) | 880,00 | 2^(53/53) | 880,00 | (2^1)/(3^0) | 880,00 | LA | ||
Bu sayilara nasil vardim? Ses frekans oranlarinin 2 ve 3 ün
kücük tam sayilardaki kuvvetlerinin birbirine bölünmesiyle bulundugunu
biliyordum/varsayiyordum. Suradaki Excel -
Spreadsheet'i bu amacla duzenledim. Sayilarin arkasindaki formülleri
inceleyebilirsiniz.
Burada iki tablo var. Birisi (2^a)/(3^b) yi degisik a ve b ler icin buluyor öbürü de (3^a)/(2^b) yi degisik a ve b ler icin buluyor. Iki tabloda da yalniz 1,00 ile 2,00 arasi degerleri gösterdim, digerlerini eledim.
Tablo 1080 basit orani degerlendiriyor. Bunlardan 33 tanesi 1,00 ile 2,00
arasinda imis. Bunlardan 13ü yukardaki tampere sistem tablosunda
Tablolardaki sayilarin bildigimiz notalara olan iliskisini orada görmek zor. O yüzden araya XML-tag icerikli spreadsheet kolonlari koyup sonucu basit yazi olarak dosyalayip kendi karar verdigim bir sentaksa uygun bir XML belgesi olusturdum. Bu belgeye yukardaki tabloda bulunan 16 adet 12 ve 53 tampere sistemlerinin seslerini de elimle ekledim. Gerek duyulursa 53'un kalanlarida eklenebilir.
Bu belgeyi MSIE5+ ile acarak gorebilirsiniz. Sayilarin hesap edildigi excel-spreadsheet ile iliskisi sayfanin kaynak yazilimindan görulebilir. (O kaynak bu xsl ve dtd ile görüntülendi. Su sirada MS IE 5.0 yada daha yenisi, ve firefox bu görüntülemeyi uygulayabiliyor.)
Tablonun solunda dogal sesler var, en sol kolonda ise her dogal sesin oran basitligini (harmonik degerini) grafik olarak göstermeye calistim. Tablo orana (frekansa) göre sirali; Yakinlarindaki tempere seslerle karsilatirilabilsinler diye. Tampere sesler orta ve sag kolonlarda. Her sirada bir sese yer var.
Ayni tabloyu bir de frekanslarin tam yerlerini gosteren bir grafik olarak gostermek icin
su xsl ile
isleyip bir SVG kodu
ürettim. SVG kodunu grafik olarak gormek icin yandaki kucuk resimi tiklayin olmazsa ADOBE SVGViewer
bedava MSIE plugin programini indirip kullanabilirsiniz.
Grafikte dikkati ceken, basit oranlar yada kulaga hos gelis egrisinin tam piyanodaki notalara es yerlerde yuksek noktalara ciktigi ve 53-lü tampere sistemde de ayni yerlerde en cok kullanilan notalarin olmasidir.
Dogal seslerin katsayilarinda yanlislar vardi, sayin Ali Fuat Aydin'in uyarmasi üzerine duzelttim. Frekans oranlarini da hesaplayip tabloya yerlestirdim.
Konu: NEY: Piyanodaki sesler (15 Ocak 2001)
Çabanız için sizi kutluyorum.Fakat yıllardır süregelen bir yanlışa sizin de düştüğünüzü üzülerek müşahade ettim.Perdelerimizin nota
isimleri olarak karşılıkları ne yazık ki bir beşli pes olarak kullanılmaktadır.Örneğin "Neva" perdesinin nota ismi olarak gerçek karşılığı "La"
'dır.Lütfen piyano ile birlikte "Neva" perdesini seslendirin.Göreceksiniz ki üflediğiniz ses "La" notası olacaktır.Bu konuyu araştırarak
yanlışınızı en kısa zamanda düzelteceğinizi umar, size başarılar dilerim.
Sıtkı Bahadır TUTU
Ege Üniversitesi D.T.M. Konservatuvarı
Öğretim Görevlisi